عبد الرضا سالار بهزادى

259

بلوچستان در سالهاى 1307 تا 1317 قمرى ( فارسى )

بردارى بوده است و به همين جهت در ديگر كميسيونهاى مرزى نيز كه در آن دوره تشكيل شد شركت داشت ، به عنوان « كميسر سرحدى ايران » مأموريت يافت . على اشرف خان در نخستين كميسيون مرزى بلوچستان در 1288 در زمان ابراهيم خان سعد الدوله نيز به عنوان مهندس نقشه‌بردار ، همراه با ميرزا معصوم خان انصارى كميسر ايران در آن كميسيون به بلوچستان رفته بود و احتمالا اشارهء بهجت الملك در نامهء موضوع سند قبلى ( 56 ) به آشنايى مختصر اسعد الدوله با وى نيز مربوط به همان سفر است . در روزنامهء خاطرات محمد حسن خان اعتماد السلطنه در خاطرات مربوط به سال 1300 ه . ق . در يادداشت روز سه‌شنبه 29 ذى القعده مىنويسد : « امروز منزل آهوان و راه شش فرسنگ ، ارتفاع از مشهد هفتصد و پنجاه و از تهران پانصد ذرع است . . . منزل آمدم . سليمان خان امير تومان صاحب‌اختيار كه مأمور تعيين حدود جديد ايران و روس است از طرف خراسان با على اشرف خان مهندس و دو سه نفر اتباع اينجا بودند . از تهران آمده به طرف خراسان مىروند » . 202 اين هيئت كه سليمان خان صاحب‌اختيار رياست آن را برعهده داشت ظاهرا بخش ايرانى همان كميسيونى را تشكيل مىدهد كه در مادهء دوم قرار داد ايران و روسيه در « باب تعيين حدود در طرف شرقى بحر خزر » . منعقده در محرم 1299 در تهران ، براى « ترسيم صحيح خط سرحد در محل و نصب علامات مرزى » پيش‌بينى شده بود و كار آن حدود سه سال به درازا انجاميد و على اشرف خان مهندس هم كه با اين هيأت همراه بوده است به احتمال قريب به يقين همين على اشرف خان احتشام الوزاره است كه پس از آن تجربيات اينك به عنوان كميسر ايران مأمور تعيين مرزهاى بلوچستان شده بود . مرحوم خان ملك ساسانى در كتاب ( دست پنهان سياست انگليس در ايران ) مىنويسد : « علىاشرف خان احتشام الوزاره 203 معتاد به مشروبات الكلى و پس از يكى دو گيلاس سياه مست مىشد . . . ماژور سرپرستى سايكس سابق الذكر كه معاون كميسيون انگليس [ بود ] در كتاب ( مسافرت به ايران شرقى ) در فصل تحديد حدود بلوچستان صفحهء 155 مىنويسد : « احتشام الوزاره را به چادر خود برده با او قرارداد محرمانه بستيم . . . » 204 مأمور ديگر ايران در اين كميسيون بالطبيعه زين العابدين خان اسعد الدوله بود كه به عنوان حاكم بلوچستان و نمايندهء وزارت داخله در اين كميسيون شركت داشت . مناسبات احتشام الوزاره و اسعد الدوله در اين سفر چندان صميمانه به نظر نمىرسد ، چه احتشام الوزاره خود را نمايندهء شخص شاه مىشمرد ، ولى اسعد الدوله خود را از هرجهت - چه از نظر شخصيت ذاتى ، چه از نظر منصب و مقام . . . - بر وى ارجح مىدانست و مهمتر از آن با بصيرتى كه اسعد الدوله در امور بلوچستان داشت و با تعصب وطن‌پرستىاش ، همان‌طور كه از اين اسناد برمىآيد با نحوهء كار و با تصميمات احتشام الوزاره در اين مأموريت به كلى مخالف بود ؛ و احتشام الوزاره نه تنها اسعد الدوله را مخّل كارهاى خود مىديد كه در آن گوشهء دورافتادهء خاك بلوچستان نه تنها امنيت ، بلكه غذا و خوراك روزانه‌اش در دست حاكم بلوچستان بود . علاوه بر اين دو نفر ، فرمانفرما شخصى را به نام سليمان ميرزا و ملقب به سعيد نظام كه ظاهرا از شاهزادگان قاجارى و از منسوبين فرمانفرما بوده و فرمانفرما از او به عنوان « نور چشم » ياد كرده است ، به عنوان نمايندهء شخصى خود همراه هيأت ايرانى نموده بود . از سعيد نظام گاهى به عنوان نمايندهء وزارت جنگ در اين كميسيون نام برده شده و احتمال دارد كه فرمانفرما به خاطر ترتيب دادن اضافه حقوقى براى اين خويشاوند جوان خود و مداخلى كه